Manieryzm
Tego rodzaju przekonania zdają się występować w twórczości Leonarda da Vinci, który malował wyobrażone, fantastyczne pejzaże, nadawał swym postaciom trudne i wyszukane gesty i pozy. Michał Anioł zastosował po raz pierwszy spiralny skręt ciała w rzeźbie (Zwycięstwo, Jeńcy -ił. 25, 26), a Rafael Santi przekształcał naturę idealizując ją, "nadając jej wdzięk", poprawiając jej formy. Nie są to jednak manieryści. Manieryści to osobna grupa artystów tworzących we Włoszech w latach 1520-1600, przejętych szczególnie postulatami wolnego i twórczego stosunku do natury i określających świadomie swój program artystyczny, choć sami nie zdawali sobie w pełni sprawy ze swej odrębności w stosunku do pozostałych mistrzów XVI wieku. My jednak, z dystansu wieków wyraźnie widzimy różnice między twórczością Rafaela, Tycjana czy Veronesego a twórczością manierystów. Manieryzm zrodził się na gruncie renesansu, towarzyszy! mu, a jednak w swych istotnych cechach daleko odbiega od dojrzałych dzieł Odrodzenia. Nie miał być może dość siły, by dojrzeć w odrębny styl, narzucający orientację wszystkim dziełom, i stał się kierunkiem, prądem XVI wieku towarzyszącym rozwiniętemu i późnemu renesansowi oraz narastającym zwiastunom baroku. Zawiera też elementy jednego i drugiego stylu, pozostając jednak zjawiskiem nieco odrębnym. Do wybitnych przedstawicieli malarstwa manie-rystycznego Włoch należą: Jacopo da Pontormo, Francesco Mazzola - Parmigianino, Angelo Bronzino.